Nhận diện mật ong bạc hà giữa cao nguyên đá Hà Giang

Mật được tạo nên khi đàn ong hút mật từ hoa bạc hà mọc dại. Theo cách nhận biết được mô tả, ong ta, còn gọi là ong ruồi, cho mật thơm ngon hơn các đàn ong nhập từ nơi khác. Thành phẩm nguyên chất thường có màu vàng chanh hoặc xanh olive, hương thơm nhẹ chứ không gắt, vị ngọt thanh và mát từ khoang miệng xuống cổ họng, không gây cảm giác tê như khi ăn bạc hà. Khi rót, mật có thể xuất hiện bọt trắng; trong chai cũng có những bọt khí nhỏ. Màu xanh quá rõ, mùi bạc hà nồng, chất đặc quánh và vị ngọt khé cổ là những dấu hiệu cần lưu ý. Độ đặc còn phụ thuộc thời điểm quay mật, mật độ hoa và nhiệt độ; khối lượng trung bình được nêu là 1,33 kg mỗi lít. Trời lạnh có thể khiến mật kết tinh, quánh như mỡ hoặc kết tinh cả chai, sau đó tan một phần khi thời tiết ấm hơn.

Nghề nuôi ong hình thành sau khi đồng bào H'mông, Dao và Tày nhận ra hương vị của mật lấy từ hoa bạc hà. Vào mùa hoa nở rộ, người nuôi chuyển đàn ong đến những vùng hoa trên lưng chừng núi và tiếp tục di chuyển theo các mùa hoa trong năm. Mật có thể dùng trực tiếp, pha 20 đến 30 gram với nước ấm vào sáng sớm hoặc trước khi ngủ, ăn cùng bánh mì, pha trà hay làm nước giải khát. Sản phẩm còn được nhắc đến trong cách dùng dân gian nhằm bồi bổ cơ thể, hỗ trợ tiêu hóa, chăm sóc sắc đẹp và tăng cường sức khỏe cho nhiều nhóm người.