Bưởi thanh trà và những món ngon mang hương vị xứ Huế

Bưởi thanh trà được trồng chủ yếu trên vùng đất phù sa bồi dọc sông Hương, sông Bồ và sông Ô Lâu, với diện tích hơn 1.100 ha. Cây thường cho quả bói sau 5 năm, bước sang năm thứ sáu mới cho quả đại trà và có tuổi thọ trung bình khoảng 30 đến 40 năm. Mùa thu hoạch thường rơi vào khoảng tháng 7 Âm lịch, còn thời gian bày bán chỉ kéo dài chừng 2 tháng. Mỗi quả có trọng lượng trung bình từ 0,7 đến 1 kg.

Thành phần của quả được ghi nhận gồm 88 đến 99% nước, 0,4% chất xơ, 0,5 đến 0,6% acid hữu cơ, 0,6% protein và 0,4 đến 0,52% vitamin C. Khi chọn mua, nên tránh quả đầu mùa vì múi có thể còn nhỏ và ít nước. Quả ngon thường mang màu vàng nắng, dáng gần giống trái lê, lớn dần từ phần cuống và tỏa hương nhẹ, không hăng cay. Thanh trà có thể được mua tại vườn hoặc các quầy trái cây trong chợ.

Chè bưởi thanh trà được nấu từ phần cùi trắng theo cách gần giống chè bưởi truyền thống. Vì vỏ thanh trà mỏng hơn bưởi da xanh và nhiều giống bưởi thông thường, người nấu cần dùng nhiều quả hơn để có đủ cùi cho một mẻ chè.

Phần vỏ chỉ cần ngâm nước muối rồi rửa sạch khoảng 4 đến 5 lần để giảm vị đắng. Khi hoàn thành, cùi bưởi có độ giòn, kết hợp cùng đậu xanh thanh mát và nước cốt dừa béo tạo thành món chè thích hợp dùng trong ngày hè.

Bưởi thanh trà có thể góp mặt trong các món gỏi mực khô hoặc gỏi tôm ở Huế. Với gỏi mực, mực được nướng vừa chín, xé sợi rồi áp chảo đến khi nóng. Lửa không nên quá lớn để tránh làm mực khô hoặc cháy xém.

Các tép thanh trà được trộn cùng mực, nước mắm, chanh, tỏi, ớt và một ít rau mùi. Món gỏi có vị chua, cay, ngọt đan xen, thường dùng kèm bánh tráng nướng giòn trong những dịp gặp mặt.

Mứt bưởi thanh trà tận dụng phần cùi trắng bên trong vỏ. Cùi được rửa sạch, thái thành sợi nhỏ, luộc chín rồi vớt ra và vắt nước từ 3 đến 4 lần nhằm loại bớt vị hăng, đắng.

Sau đó, phần cùi được ngâm với đường và trộn đều để thấm vị. Khi đường đã ngấm và hỗn hợp khô lại sau khoảng một tuần, mứt có vị ngọt thanh, phù hợp làm món ăn vặt trong dịp Tết.

Nem chua bưởi thanh trà mang vị chua ngọt và không tạo cảm giác béo do không sử dụng thịt mỡ hay dầu ăn như một số món nem khác. Nguyên liệu chính là phần cùi vỏ thanh trà được xay nhuyễn.

Quá trình chế biến khá công phu. Sau khi xay, nguyên liệu được lên men tự nhiên để tạo vị chua dịu, cho thành phẩm có nét gần với nem làm từ thịt heo nhưng vẫn giữ đặc trưng riêng của thanh trà.